DXF, DWG, STEP of PDF? Welk bestandsformaat waarvoor

Zodra het om gefabriceerde onderdelen gaat, vliegen vier afkortingen je om de oren: DXF, DWG, STEP en PDF. In het dagelijks gebruik worden ze vaak op één hoop gegooid, maar ze zijn voor heel verschillende doelen gemaakt. Wie de verschillen kent, bespaart zich vragen en levert de eerste keer al het juiste aan.

De fundamentele scheiding: 2D en 3D

Vóór de afzonderlijke formaten loont één onderscheid dat al het andere ordent. Sommige formaten beschrijven een vlak, andere een lichaam.

Een vlakformaat kent alleen lengte en breedte. Het beschrijft een silhouet, zoals de omtrek van een uitgestoken koekje. Voor alles wat uit een plaat wordt gesneden — plaatstaal, acrylaat, multiplex — is dat precies goed, want de derde dimensie is toch overal gelijk: de materiaaldikte.

Een lichaamsformaat beschrijft daarentegen een ruimtelijk object met alle vlakken, afrondingen en ondersnijdingen. Dat is nodig bij frezen, draaien en 3D-printen — en altijd wanneer een onderdeel niet uit een vlakke plaat ontstaat.

DXF: de standaard voor het snijden

DXF is een 2D-uitwisselingsformaat en in het snijwerk het normale geval. Autodesk publiceerde het zodat CAD-programma's van verschillende fabrikanten tekeningen konden doorgeven, en het is open gedocumenteerd. Daarom leest vrijwel elke machinebesturing het.

Sterke punten: uiterst verbreid, slank, voor snijprocessen direct bruikbaar. Zwakke punten: het kent geen materiaaldikte, geen toleranties en geen materiaalopgave — en slaat coördinaten op zonder betrouwbare eenheid, wat geregeld tot onderdelen in het verkeerde formaat leidt.

DWG: het huisformaat van AutoCAD

DWG is het eigen formaat van AutoCAD. Het bevat alles wat DXF bevat en daarnaast programmaspecifieke informatie. Daar staat tegenover dat het binair is, niet open gedocumenteerd en door minder besturingen rechtstreeks gelezen wordt.

In de praktijk betekent dat: DWG is prima wanneer u samenwerkt met een constructiebureau dat eveneens AutoCAD gebruikt. Voor de weg naar de snijmachine wordt er vrijwel altijd een DXF van gemaakt. Hebt u een DWG, stuur die gerust mee — maar ga er niet van uit dat het bedrijf hem zo in de machine kan leggen.

STEP: het formaat voor lichamen

STEP is een fabrikantneutraal 3D-formaat, vastgelegd in de norm ISO 10303. Het beschrijft volledige lichamen en is daarmee de tegenhanger van DXF: waar DXF een silhouet levert, levert STEP een component.

Voor een vlak plaatwerkdeel is STEP onnodig omslachtig — en afhankelijk van de opbouw moet de uitslag eruit opnieuw worden gegenereerd. Voor gefreesde of gedraaide onderdelen is er daarentegen geen weg omheen. Een veelvoorkomende situatie: de klant heeft een STEP van een behuizing en heeft daaruit de vlakke uitslagen van de platen nodig.

PDF: goed om te bekijken, lastig om te maken

PDF is een presentatieformaat. Het is gemaakt opdat een document overal hetzelfde oogt, niet opdat een machine er gereedschapsbanen uit berekent. Toch is het wat particulieren het vaakst aanleveren — en dat is prima, zolang duidelijk is waarmee je te maken hebt.

Het beslissende verschil ligt tussen vector-PDF en raster-PDF. Een vector-PDF komt uit een tekenprogramma en bevat echte geometrie; daaruit laat zich vaak direct een nette contour afleiden. Een raster-PDF is een ingesloten afbeelding, meestal een scan, en moet volledig worden nagetekend. Aanzien kun je het beide niet — je moet inzoomen.

Andere formaten die u tegenkomt

Af en toe duiken SVG, AI of EPS op. Dat zijn vectorformaten uit de grafische wereld. Geometrisch deugen ze, maar ze missen vaak betrouwbare eenheden en werken met contouren die een lijndikte hebben — wat in de productie tot dubbele lijnen kan leiden. Voor graveringen en belettering zijn ze bruikbaar; voor maatvaste onderdelen laat u ze beter omzetten naar DXF.

STL is op zijn beurt een 3D-formaat dat uitsluitend uit driehoeken bestaat. Voor 3D-printen is het de standaard, voor verspanende bewerking is het onbruikbaar, omdat uit de driehoeken geen exacte radii en vlakken meer te reconstrueren zijn.

Wat u zou moeten aanleveren

Het pragmatische antwoord: alles wat u hebt. Meerdere bestanden meesturen kost niets, en wat voor het bedrijf het nuttigst is, blijkt vaak pas bij het bekijken. Wie een DXF heeft, stuurt de DXF. Wie een STEP heeft, stuurt de STEP. Wie alleen een schets heeft, stuurt de schets — en noemt de maten erbij.

Slechts één ding is te vermijden: een bestand omzetten zonder het resultaat te controleren. Een converter die van een scan een DXF maakt, produceert vaak duizenden minuscule lijnsegmenten in plaats van nette bogen. Zulke bestanden zien er op het eerste gezicht goed uit, maar laten de machine schokken en leveren zichtbaar hoekige rondingen. Het originele document meesturen is in dat geval waardevoller dan de omzetting.

Een opmerking over bestandsnamen

Een onopvallend punt dat in de praktijk veel verwarring bespaart: benoem bestanden zo dat ze zonder openen te onderscheiden zijn. Niet « tekening.dxf » en « tekening_definitief.dxf », maar « steunplaat-3mm-alu.dxf ». Circuleren er meerdere versies, dan hoort een datum of versienummer in de naam.

Dat klinkt als een kleinigheid, maar is de oorzaak van een van de duurdere fouten die er zijn: er wordt de verkeerde versie gesneden omdat twee bestanden bijna hetzelfde heten. Bij één onderdeel is dat vervelend, bij een serie wordt het duur.